Deri, vücudumuzu dış etkenlere karşı koruyan, ısı yalıtımı sağlayan en geniş organımızdır. Derimizde oluşan her türlü hasara yara denir. İnsan vücudu, yaraları kendi kendine iyileştirecek şekilde programlanmıştır.
Bazı hallerde yaraların iyileşmesi gecikebilir veya sekteye uğrayabilir. 4-6 haftada iyileşmeyen yaralara iyileşmeyen veya kronik yara adı verilir. Bu gecikmeye, birçok içsel (kişinin kendi vücuduna ait) veya dış kaynaklı etken sebep olabilir.
Yara bakımının amacı, yaranın iyileşmesini engelleyen bu sebepleri bulmak, mümkün oldukça bu sebepleri ortadan kaldırmak ve yaranın iyileşebilmesi için uygun ortamı sağlamaktır.
Yara bakımında altta yatan hastalık veya bozukluğu ortaya çıkarmak için laboratuvar incelemeleri ve görüntüleme yöntemleri kullanılır. Ardından ilgili branş hekimleri tarafından tedaviler düzenlenir ve gerekli önlemler alınır. Medikal yara bakım araç ve gereçleri kullanılmak suretiyle yara bakımı yapılır.
Medikal yara bakım gereçleri yaranın tipine göre tasarlanmış, yaranın iyileşme sürecinde takıldığı yerden bir sonraki iyileşme aşamasına geçilmesini sağlayan ürünlerdir. Yara bakım uzmanı tarafından yaranın evresine göre ve ihtiyacına göre seçilerek kullanılırlar.
Yara bakımı, profesyonel olarak yara bakımı eğitimi almış hekim ve yardımcı sağlık personeli tarafından verilmelidir. Aksi takdirde hastanın yarasının olduğu uzvu ve hayatını tehdit edebilecek yanlış tedavilerin yapılabileceği unutulmamalıdır.
Yara bakımı, profesyonel olarak yara bakım eğitimi almış hekim ve yardımcı sağlık personeli tarafından verilmelidir. Aksi takdirde hastanın yarasının olduğu uzvu ve hayatını tehdit edebilecek yanlış tedavilerin yapılabileceği unutulmamalıdır.
Yatak yarası olarak bilinen basınç veya bası ülseri, basınç ya da yırtılmayla basıncın bir arada sebep olduğu, genellikle kemik çıkıntıları üzerinde ortaya çıkan deri ve derialtı dokuların hasarıdır. Kendi başına en basit hareketleri bile yapamayan kişilerde basınç ülserlerinin oluşma riski daha fazladır.
Basınç ülserleri, vücudun herhangi bir yerini etkileyebilir fakat dirsek, diz, topuk, sırt ve ayak bilekleri gibi kemik çıkıntılarının olduğu bölgeler basınç ülseri gelişimi açısından çok daha hassastır. Basınç ülserleri tedavi edilebilir ancak tedavi geç yapılırsa ölümcül komplikasyonlara neden olabilir.
Uzun süre tek bir noktada sabit bir şekilde kalan ve yardım almadan kendi pozisyonunu değiştiremeyen birinde basınç ülserlerinin gelişme riski oldukça yüksektir. Ülser gelişebilir, hızla genişleyip derinleşebilir ve iyileşmesi zor olabilir.
Sürekli bası altında kalan vücudun bu noktalarında kan akımı bozulur ve yatak yüzeyi ile kemik çıkıntı arasında sıkışan dokularda dolaşımın bozulması sonucu doku ölümü meydana gelir. Yatar pozisyonda olan bir hastada 2 saat, oturur pozisyondaki hastalarda ise 1 saatin üzerinde olan kan akımı kesintilerinde yara oluşumu başlayabilir.
Cildin bir bölgesinde sürekli basınç varsa ve bu baskı kemiğin üzerine de biniyorsa, cildin ve altında bulunan dokuların yeterli miktarda kan alımı sağlanamayabilir. Bası yarasının gelişmesinde rol oynayan en önemli faktör basınçtır. Basıncın yoğunluğu, süresi ve dokunun toleransı bası yarasının gelişmesinde önemlidir.
Bazı hastalarda, özellikle kişinin cildi ve dolaşımı zayıf ise, hastayı kontrolsüz döndürmek ve hareket ettirmek cilde zarar vererek yara riskini arttırabilir; bu gibi durumlarda oldukça dikkatli hareket edilmesi ve gerektiğinde yardım alınması gerekir.
Yırtılma hasarı cilt sabit kaldığında ve alttaki dokular yer değiştirdiğinde oluşur. Yırtılma etkisi derin dokularda kan damarlarının gerilip uzaması ve kıvrılmasıdır. Bu nedenle, dokulara kan ve oksijen desteği kesilir. Bu gerilmenin etkisi ile kemik zarlarına tutunmuş olarak kan damarları ve derinlerdeki kas tabakaları yırtılır. Yatak yüzeyine sıkı sıkıya temas eden deri, serbestçe hareket edemediği için yırtılmanın asıl etkisi kemik çıkıntılarının üzerinde yer alan derin dokularda gözlenir.
ıslaklık, cildin en üst tabakası olan epidermisin dış güçlere karşı direncini etkilemektedir. Hafif ve orta derecede nemli bir ortamda sürtünme ve yırtılma hasarı artmaktadır.
Basınç ülserlerinin, şiddetine bağlı olarak değişen aşamaları vardır. Evre 1 ila evre 4’ün arasındaki sınıflandırmanın yanı sıra, basınç ülseri ile evrelendirilemeyen ve şüpheli derin doku hasarı olmak üzere 6 grupta sınıflandırılırlar. Tekerlekli sandalye kullanan hastaların kalçalarının üzerinde basınç ülseri gelişme riski daha yüksektir. Basınç ülserleri hastanın yatak veya tekerlekli sandalyeye temas eden vücut kısmına bağlı olarak her yerde gelişebilir.